Đơn vị thực hiện

Dự án "Làng người già Bà Nguyệt Bao Dung" được bà Nguyễn Thị Nguyệt khởi xướng năm 2010 tại Thái Nguyên, hợp tác cùng DNXH - Quỹ từ thiện và BTXH Vầng Trăng Khuyết từ năm 2025. Dự án hướng đến xây dựng mái nhà chung cho người già "3 không" (không nhà, không người thân, không kế sinh nhai), hạn chế tình trạng người cao tuổi neo đơn miền Bắc phải di cư xa quê. Điểm đột phá của dự án là mô hình an sinh tự chủ tài chính tuần hoàn, kết hợp 3 phân khu: Quản lý di sản (Nguyệt Foundation), Dưỡng lão thương mại giá rẻ (Tuổi Già An Vui) và Dưỡng lão từ thiện (Mái ấm Bà Nguyệt Bao Dung). Lợi nhuận dịch vụ và quỹ di sản được tái đầu tư để chăm sóc, nuôi dưỡng miễn phí 50–100 người già yếu thế. Dự án không chỉ hướng đến mang lại tuổi già an vui cho hàng trăm người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn mà còn kiến tạo mô hình quản lý di sản và bảo trợ xã hội bền vững, có tiềm năng nhân rộng trên toàn quốc.

Phần 1

Bối cảnh ra đời của dự án

Theo Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc, Việt Nam là một trong các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Những người từ 60 tuổi trở lên chiếm 11,9% tổng dân số vào năm 2019 và đến năm 2050, con số này sẽ tăng lên hơn 25%. Đến năm 2036, Việt Nam bước vào thời kỳ dân số già, chuyển từ xã hội “già hóa” sang xã hội “già”.

Già hóa dân số kéo theo thách thức lớn về an sinh xã hội. Trong đó, nhóm đối tượng chịu tổn thương sâu sắc nhất là những người cao tuổi neo đơn, đặc biệt là các cụ già rơi vào hoàn cảnh "3 không": không nhà cửa hoặc tài sản, không con cái hay người thân chăm sóc, và không đủ khả năng tự nuôi sống bản thân.

Thực trạng nhức nhối về "cuộc di cư" và sự quá tải tại địa phương Một trong những vấn đề trực tiếp dẫn đến sự ra đời của dự án là tình trạng mất cân bằng hệ thống bảo trợ xã hội tự nguyện giữa các vùng miền. Tại khu vực phía Bắc, số lượng cơ sở dưỡng lão từ thiện miễn phí chưa đáp ứng đủ nhu cầu, dẫn đến hiện trạng nhiều cụ già neo đơn phải lặn lội di cư vào Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam để tìm chốn nương tựa. Việc phải rời xa quê hương ở tuổi xế chiều là một tổn thương lớn về mặt tinh thần đối với họ.

Tại tỉnh Thái Nguyên và các vùng lân cận, nhu cầu này vô cùng cấp thiết. Từ năm 2010, bà Nguyễn Thị Nguyệt đã khởi xướng xây dựng Trung tâm Bảo trợ xã hội Hường Hà Nguyệt tại xã Đồng Hỷ. Trong nhiều năm qua, Trung tâm đã tiếp nhận, chăm sóc liên tục từ 70 đến 95 đối tượng. Tuy nhiên, cơ sở vật chất hiện tại đã chạm mốc sức chứa tối đa; Trung tâm liên tục phải từ chối tiếp nhận thêm do thiếu giường, dù nhu cầu gửi gắm thực tế ngoài xã hội còn rất lớn. Thực trạng quá tải này đặt ra yêu cầu cấp bách phải xin điều chỉnh mở rộng Giai đoạn 2 với diện tích thêm 9.012m2.

Yếu tố gián tiếp: Khát vọng về cơ chế an sinh tự chủ tài chính. Mặc dù hoạt động hết công suất, các mô hình bảo trợ từ thiện truyền thống vẫn vấp phải rào cản lớn về tính bền vững do phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn tài trợ bên ngoài. Khi bước sang tuổi 76, bà Nguyễn Thị Nguyệt trăn trở về việc xây dựng một cơ chế tài chính tự chủ để di sản xã hội tiếp tục tồn tại vững bền qua nhiều thế hệ mà không bị "hụt hơi". Bên cạnh đó, nhu cầu xã hội cũng phân hóa rõ rệt: nhóm người cao tuổi có lương hưu hoặc sự hỗ trợ từ gia đình cũng rất cần một không gian dưỡng lão an vui, chuyên nghiệp với chi phí hợp lý.

Từ sự giao thoa giữa nhu cầu giữ chân người già neo đơn ở lại quê hương, yêu cầu về mô hình tài chính tự chủ và sự tham gia của quy trình quản trị hiện đại, sự kết hợp giữa doanh nhân Nguyễn Thị Nguyệt và Doanh nghiệp xã hội Vầng Trăng Khuyết vào giai đoạn 2025 - 2026 đã chính thức hình thành nên hệ sinh thái hoàn chỉnh: "Làng người già Bà Nguyệt Bao Dung". Dự án ra đời để giải quyết triệt để bài toán an sinh thông qua một cơ chế tài chính tuần hoàn bền vững ngay tại quê nhà.

Phần 2

Sáng kiến - phát kiến của dự án

Điểm đột phá của "Làng người già Bà Nguyệt Bao Dung" là kiến tạo một hệ sinh thái an sinh xã hội tự chủ tài chính và tuần hoàn. Dự án chuyển đổi từ tư duy từ thiện thụ động sang mô hình Doanh nghiệp xã hội (DNXH) chủ động thông qua 4 nhóm sáng kiến chính:

1. Mô hình Doanh nghiệp xã hội lai (Hybrid Social Enterprise) với 3 trụ cột tương hỗ Ứng dụng cấu trúc tổ chức lai nhằm tạo sự cân bằng tối ưu giữa mục tiêu xã hội và hiệu quả thương mại (Santos et al., 2015), dự án quy hoạch 3 phân khu bổ trợ chặt chẽ:

- Nguyệt Foundation: Quản lý và khai thác khối di sản xã hội để tạo nguồn thu sinh lời bền vững qua bất động sản và đầu tư tài chính.

- Nhà dưỡng lão Tuổi Già An Vui: Cung cấp dịch vụ dưỡng lão có thu phí hợp lý (4,5 – 6,8 triệu đồng/tháng) cho người cao tuổi có lương hưu hoặc sự hỗ trợ từ gia đình, đảm bảo tự chủ tài chính vận hành (P&L).

- Mái ấm Bà Nguyệt Bao Dung: Trực tiếp chăm sóc cuối đời hoàn toàn miễn phí cho 50 – 100 cụ già "3 không" (không nhà, không người thân, không kế sinh nhai)

2. Cơ chế "Tài trợ chéo" (Cross-subsidization) và Hợp tác đa bên: Dự án thực chứng hóa giải pháp kinh tế "tài trợ chéo" (Santos, 2012) khi dùng toàn bộ lợi nhuận từ mảng dịch vụ (Tuổi Già An Vui) và quỹ di sản (Nguyệt Foundation) để nuôi dưỡng Mái ấm miễn phí. Đồng thời, bám sát triết lý Đa dạng hóa nguồn lực (Welfare Pluralism) (Li et al., 2022), dự án tạo ra sự giao thoa thế hệ khi kết hợp di sản cá nhân của bà Nguyệt với năng lực quản trị, y tế chuyên nghiệp từ DNXH Vầng Trăng Khuyết.

3. Định hình không gian sống "Kinh tế Bạc" (Silver Economy) thay vì nơi lưu trú thuần túy: Hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng sống và chăm sóc sức khỏe chủ động – lõi phát triển của Kinh tế Bạc (Chai, 2025) – dự án thay đổi khái niệm cơ sở từ thiện đơn thuần thành một "ngôi làng hiện đại". Làng được tích hợp trọn vẹn các tiện ích thể chất và tinh thần: nhà y tế và phục hồi chức năng, quán cà phê bạn già, công viên, hồ bán nguyệt, đồi chè và căn nhà ký ức.

4. Số hóa quản trị và Minh bạch hóa dòng tiền: Tiên phong ứng dụng công nghệ vào quản trị an sinh (Chai, 2025), dự án số hóa toàn bộ hệ thống quản lý hồ sơ và sẵn sàng đấu nối API trực tiếp với hệ thống hành chính công cùng các ví điện tử/kênh tài chính lớn (MoMo, Zalopay, App Thiện Nguyện - TK 3293). Sáng kiến này giúp minh bạch 100% dòng tiền tài trợ, khắc phục nguy cơ đứt gãy nguồn thu và đảm bảo tính trường tồn của di sản nhờ kiểm toán độc lập hàng năm.

Tổng thể, dự án mở ra hướng đi tiên phong cho công tác xã hội tại Việt Nam: kết hợp hài hòa giữa di sản cá nhân, dịch vụ thương mại, công nghệ và mục tiêu từ thiện để tạo ra một vòng lặp giá trị tự chủ, bền vững và dài hạn.

Phần 3

Mục tiêu - tầm nhìn dự án

Tầm nhìn

Động lực dài hạn của dự án xuất phát từ triết lý "Bao dung cho đời và nhận lại sự bao dung từ người đời" của bà Nguyễn Thị Nguyệt, người quyết định dành toàn bộ tài sản tích lũy cả đời để chuyển đổi thành di sản xã hội cho cộng đồng.

Tầm nhìn dài hạn Dự án hướng tới trở thành mô hình Doanh nghiệp xã hội tiên phong trong quản lý và phát triển "di sản xã hội" tại Việt Nam. Tầm nhìn là thiết lập thương hiệu an sinh xã hội vững chắc tại Thái Nguyên và miền Bắc, tạo điểm tựa để người già neo đơn hồi hương, giảm tải áp lực di cư vào các mái ấm phía Nam. Đồng thời, dự án đóng vai trò mô hình mẫu để đồng hành và nhân rộng cộng đồng doanh nhân xã hội trên toàn quốc.

Mục tiêu

- Về quy mô thu dung: Nâng tổng công suất phục vụ toàn dự án lên 350 giường/đối tượng. Trong đó bao gồm 50 - 100 giường miễn phí tại Mái ấm Bà Nguyệt Bao Dung và 100 - 200 giường tại Nhà dưỡng lão dịch vụ Tuổi Già An Vui.

- Về an sinh dài hạn: Quy hoạch khu vực nghĩa trang riêng cho người già neo đơn với công suất 500 mộ (thiết kế nhỏ gọn) trong vòng 50 năm hoạt động.

- Về cống hiến di sản: Đặt cột mốc lịch sử vào ngày 20/02/2027 (Rằm tháng Giêng Tết Đinh Mùi) để tổ chức Lễ công bố Di chúc xã hội, chính thức trao tặng lại tài sản cá nhân cho sự nghiệp bảo trợ xã hội tỉnh Thái Nguyên, kết hợp trồng 100 cây bồ đề biểu tượng cho sự trường tồn của dự án.

- Về quản trị tài chính: Duy trì Nguyệt Foundation như một khối tài sản bền vững, được kiểm toán độc lập hàng năm, tạo nguồn thu ổn định để tự chủ vận hành từ thiện mà không phụ thuộc ngân sách nhà nước.

Phần 4

Quá trình triển khai - Phạm vi - Chi phí của dự án

Đối tượng thụ hưởng: Người cao tuổi (trên 60 tuổi) tại tỉnh Thái Nguyên và các tỉnh phía Bắc. Dự án chia làm 2 nhóm: (1) Nhóm người già "3 không" (không nhà, không người thân, không kế sinh nhai) được nuôi dưỡng từ thiện hoàn toàn miễn phí; (2) Nhóm người cao tuổi có lương hưu hoặc sự hỗ trợ từ gia đình sử dụng dịch vụ dưỡng lão giá rẻ (mức phí từ 4,5 – 6,8 triệu VNĐ/tháng).

Khu vực triển khai: Xã Hòa Thượng, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Tổng diện tích mặt bằng quy hoạch đạt trên 11.600 m2 (bao gồm 2.632 m2 đất cơ sở dịch vụ xã hội hiện hữu và 9.012 m2 đất mở rộng Giai đoạn 2).

Lĩnh vực triển khai: Bảo trợ xã hội, Y tế & Chăm sóc dưỡng lão, Doanh nghiệp xã hội và Quản lý di sản.

Quá trình triển khai dự án

Giai đoạn 1 (2010 – 2025): Đặt nền móng và vận hành bảo trợ xã hội

Năm 2010 – 2013: Dự án được UBND tỉnh Thái Nguyên chấp thuận chủ trương đầu tư năm 2010. Năm 2013, Trung tâm Bảo trợ xã hội Hường Hà Nguyệt chính thức thành lập và đưa vào hoạt động các hạng mục: văn phòng, nhà ở, bếp ăn 3 tầng và nhà phục hồi chức năng.

Năm 2019: Đầu tư xây dựng thêm 1 tòa nhà 3 tầng với 18 phòng nuôi dưỡng để mở rộng diện tích chăm sóc.

Kết quả & Vấn đề giải quyết: Trung tâm liên tục chăm sóc ổn định từ 70 – 95 đối tượng (đạt 100% sức chứa hiện hữu). Đã giải quyết chốn an dưỡng cho hàng trăm lượt người già neo đơn và trẻ mồ côi, nhận được Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và Cờ thi đua của UBND tỉnh.

Giai đoạn 2 (2019 – 2029 & Định hướng 50 năm): Mở rộng Làng người già và Số hóa quản trị

Năm 2019 – 2026: Được phê duyệt điều chỉnh mở rộng thêm 9.012 m2 đất. Đến ngày 30/07/2026, dự án đã hoàn thành 100% công tác giải phóng mặt bằng. Đồng thời, dự án chủ động số hóa hệ thống quản trị, kết nối API với các ví điện tử (MoMo, Zalopay, App Thiện Nguyện) và hợp tác vận hành chuyên nghiệp cùng Doanh nghiệp xã hội Vầng Trăng Khuyết.

Kế hoạch 2026 – 2029: Hoàn thiện toàn bộ thủ tục pháp lý, đất đai, PCCC và cấp phép xây dựng trong Quý IV/2026. Tiến hành thi công các hạng mục mở rộng từ Quý I/2027 đến Quý IV/2028 và chính thức khánh thành vận hành toàn bộ Làng người già vào Quý I/2029.

Cột mốc đặc biệt: Ngày 20/02/2027 (Rằm tháng Giêng Tết Đinh Mùi), dự kiến tổ chức Lễ công bố Di chúc xã hội của bà Nguyễn Thị Nguyệt, chính thức chuyển giao tài sản cho sự nghiệp bảo trợ địa phương và động thổ trồng 100 cây bồ đề.

Sáng kiến & Tác động: Áp dụng mô hình 3 trụ cột "lấy dưỡng lão thương mại nuôi từ thiện", quy hoạch thêm nghĩa trang 500 mộ cho người già neo đơn. Giúp giải quyết triệt đứt nạn di cư tha hương của người già phía Bắc, nâng quy mô thu dung toàn dự án lên 350 giường/đối tượng.

Chi phí

Chi phí Giải phóng mặt bằng (đến tháng 7/2026): Đã chi trả 3.218.597.600 VNĐ tiền bồi thường GPMB theo quy định; chủ sở hữu Nguyễn Thị Nguyệt tự nguyện hỗ trợ thêm 365.159.902 VNĐ cho các hộ dân bị thu hồi đất; chi phí hợp đồng với Trung tâm Phát triển quỹ đất là 72.000.000 VNĐ.

Nguồn lực tài chính sẵn sàng: Công ty đã chủ động tăng vốn điều lệ lên 45 tỷ VNĐ, kết hợp hạn mức tín dụng 10 tỷ VNĐ đã được Ngân hàng BIDV chấp thuận, đảm bảo ngân sách dự phòng 55 tỷ VNĐ sẵn sàng triển khai thi công.

Tổng vốn đầu tư dự kiến: Dự án đang đề xuất điều chỉnh nâng tổng mức đầu tư lên 70 tỷ VNĐ (+/-10%) để hoàn thiện hạ tầng Làng người già quy mô 350 giường.

Phần 5

Kết quả đạt được

Kết quả định tính:

- Đảm bảo quyền an sinh và môi trường sống tôn nghiêm: Dự án giải quyết triệt để nhu cầu an dưỡng cho người cao tuổi "3 không", xóa bỏ tâm lý mặc cảm và nguy cơ tha hương cầu thực. Người già được chăm sóc toàn diện về dinh dưỡng, y tế, phục hồi chức năng và tinh thần trong một môi trường an toàn, chuẩn mực.

- Cam kết đồng hành trọn đời và an tâm tuyệt đối: Mái ấm mang đến lời cam kết "Sống nuôi chết chôn" hoàn toàn miễn phí, bao gồm chi phí y tế và mai táng. Đồng thời, dự án chủ động quy hoạch không gian nghĩa trang riêng để các cụ yên lòng gửi gắm trọn vẹn những ngày cuối đời.

- Hài hòa lợi ích cộng đồng và giải phóng mặt bằng văn minh: Trong quá trình giải phóng mặt bằng Giai đoạn 2, ngoài tiền bồi thường theo quy định, chủ sở hữu đã tự nguyện hỗ trợ thêm kinh phí cho các hộ dân bị thu hồi đất để bảo đảm an sinh xã hội tại địa phương, tạo sự đồng thuận tuyệt đối trong nhân dân.

- Minh bạch hóa di sản và chuyển giao thế hệ bền vững: Dự án hoàn tất chuẩn bị Di chúc xã hội, tách bạch tài sản cá nhân và di sản cộng đồng. Việc số hóa quản trị, kết nối API tài chính và áp dụng kiểm toán độc lập giúp bảo chứng cho tính minh bạch, tạo nền tảng cho một thương hiệu từ thiện trường tồn.

Kết quả định lượng:

 70 – 95 đối tượng : Sức chứa chăm sóc tối đa hiện tại

3,218 tỷ đồng : Đã chi trả bồi thường giải phóng mặt bằng

55 tỷ đồng : Ngân sách dự phòng triển khai dự án mở rộng

350 đối tượng : Quy mô nuôi dưỡng dự kiến khi hoàn thành

1,5 tỷ đồng : Kinh phí tài trợ nuôi dưỡng miễn phí năm 2025

1,2 tỷ đồng : Giá trị hàng cứu trợ lũ lụt bão số 11

150 người già : Được cấp sổ tiếp sức mưu sinh tại địa phương

63.000 người : Lượt theo dõi trên các kênh truyền thông MXH

Phần 6

Tiềm năng nhân rộng mô hình

"Làng người già Bà Nguyệt Bao Dung" không chỉ là một cơ sở bảo trợ đơn lẻ mà được thiết kế như một khung giải pháp đóng gói (Replicable Package) có tính ứng dụng cao, dễ dàng chuyển giao và nhân rộng nhờ sự kết hợp hài hòa giữa thực tiễn vận hành và các nguyên lý Doanh nghiệp xã hội (DNXH) chuẩn quốc tế:

- Công thức tài chính tuần hoàn "Tài trợ chéo" (Cross-subsidization): Mô hình dùng nguồn thu từ mảng dưỡng lão dịch vụ (Tuổi Già An Vui) và Quỹ Nguyệt Foundation để nuôi dưỡng Mái ấm từ thiện miễn phí giúp giải quyết triệt để bài toán đứt gãy nguồn thu của các cơ sở bảo trợ truyền thống. Bài học từ mô hình Aravind Eye Care (Bocken et al., 2016) cùng lý thuyết SCALERS (Bloom & Smith, 2010) khẳng định cơ chế tài trợ chéo và tự chủ nguồn thu (Earnings-generation) chính là đòn bẩy thực chứng mạnh nhất giúp các DNXH nhân rộng quy mô bền vững tại các quốc gia đang phát triển.

- Chuẩn hóa quy trình và Số hóa hạ tầng vượt "Bẫy thử nghiệm": Để tránh tình trạng dự án bị mắc kẹt ở quy mô thí điểm theo cảnh báo của Rostad & Stokke (2021), toàn bộ quy trình từ quản lý hồ sơ đối tượng, chăm sóc y tế đến kiểm toán độc lập và đấu nối API dòng tiền minh bạch (MoMo, Zalopay, App Thiện Nguyện) đều được hướng tới số hóa. Hạ tầng số hóa này đóng vai trò như một bộ tiêu chuẩn vận hành, giúp các đơn vị tiếp nhận dễ dàng học hỏi, tiếp giao và ứng dụng ngay tại địa phương.

- Hợp tác chiến lược và Mô-đun hóa linh hoạt theo thị trường: Vận dụng mô hình chuyển giao bằng hợp tác chiến lược (Weber et al., 2012) cùng DNXH Vầng Trăng Khuyết, dự án được "mô-đun hóa" linh hoạt từ mái ấm nhỏ 20–50 giường đến Làng dưỡng lão tập trung 350 giường. Cấu trúc này đáp ứng chính xác nhu cầu thực tế của Việt Nam – nơi 86,83% người cao tuổi muốn an dưỡng tại quê nhà và 36%–37% gia đình sẵn sàng chi trả (UNFPA, 2021) – cho phép nhân rộng mô hình dưới dạng hợp tác quản lý mà không làm phình to chi phí bộ máy.

- Cơ chế "Di chúc xã hội" – Công thức tiên phong cho cộng đồng doanh nhân: Việc phân tách rõ ràng giữa tài sản cá nhân và di sản cộng đồng cùng cơ chế chuyển giao đa thế hệ là một cấu trúc pháp lý và quản trị tiên phong. Sáng kiến này mở ra công thức mẫu cho các doanh nhân, nhà đầu tư sở hữu tài sản muốn cống hiến di sản cuối đời cho xã hội một cách hợp pháp, bài bản và trường tồn.

Sự kết hợp giữa tự chủ tài chính, công nghệ hóa quy trình, tính linh hoạt quy mô và cơ chế di sản minh bạch giúp dự án sở hữu tiềm năng lan tỏa mạnh mẽ trên toàn quốc, thiết lập một tiêu chuẩn mới cho mô hình an sinh xã hội tư nhân tại Việt Nam.