Đơn vị thực hiện

• Hạng mục

  DỰ ÁN

• Thời gian

  TỪ 2025 ĐẾN NAY

• Lĩnh vực

  CÔNG NGHIỆP, SÁNG TẠO VÀ PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG

Khởi xướng từ tháng 8/2025, dự án có 1 năm điền dã và phục dựng mộc bản với sự đồng hành của nghệ nhân các làng nghề (Thanh Liễu, Hàng Trống, Đông Hồ, Kim Hoàng, Sình), ra mắt tác phẩm tại Huế và Hà Nội. Trong dịp Lễ Thu tế (25-29/8/2026), dự án đưa nghề "hồi hương" qua không gian trải nghiệm miễn phí tại sân đình làng An Truyền. Từ tháng 9/2026, mục tiêu dịch chuyển sang đào tạo nghệ nhân kế cận và mở rộng nghiên cứu dòng tranh Tây Hồ. Giải pháp tiếp cận: Áp dụng mô hình "Di sản sống" kết hợp gây quỹ cộng đồng. Thay vì cất giữ trong bảo tàng, di sản được trả về không gian đình làng. Trẻ em và người dân được trao quyền trực tiếp lăn mực, in tranh để tạo kết nối xúc giác. Kết quả đạt được: Khôi phục trọn vẹn kỹ thuật chế tác, thu hút hàng nghìn thanh thiếu niên, dân làng tham gia trải nghiệm và khơi dậy mãnh liệt niềm tự hào quê hương.

Phần 1

Bối cảnh ra đời của dự án

1. Bối cảnh và thực trạng văn hóa - xã hội trước khi dự án bắt đầu

Trong tiến trình đô thị hóa và nhịp sống hiện đại hóa mạnh mẽ tại Việt Nam những thập kỷ gần đây, bức tranh di sản văn hóa dân gian đứng trước những thách thức vô cùng nghiệt ngã. Tại Cố đô Huế, vùng đất vốn được xem là cái nôi của những giá trị truyền thống, nhiều nghề thủ công mỹ nghệ cổ truyền đã và đang dần vắng bóng khỏi đời sống. Mỹ thuật dân gian Huế từng tự hào với thế "chân vạc" vững chãi của các dòng tranh truyền thống, nhưng sự biến thiên của lịch sử và thời gian đã khiến một trong những "chân vạc" quan trọng nhất là dòng tranh Liễn làng Chuồn (thuộc làng cổ An Truyền) gần như bị xóa sổ hoàn toàn khỏi bản đồ văn hóa.

2. Thực trạng đứt gãy tại địa phương và những thách thức cốt lõi

Trước khi dự án phục dựng được triển khai bởi anh Ngô Quý Đức và Phường Bách Nghệ, dòng tranh Liễn làng Chuồn đã chịu cảnh thất truyền hoàn toàn trong suốt hơn 20 năm. Đây vốn là dòng tranh mang đậm dấu ấn khoa bảng, Nho giáo của vùng Kinh kỳ, nổi bật với kỹ thuật "nửa in, nửa vẽ" tinh tế trên nền giấy hồng điều, sử dụng mộc bản gỗ thị và các loại mực tự nhiên truyền thống để tạo hình Tứ linh, tứ quý hay bát bửu,...

Thế nhưng, thực trạng tại địa phương lúc bấy giờ đối diện với một cuộc khủng hoảng toàn diện về cả hiện vật, kỹ thuật lẫn con người:

- Sự ra đi của những "nhân chứng sống": Vị nghệ nhân cuối cùng nắm giữ trọn vẹn bí quyết làm nghề là cụ Huỳnh Lý đã qua đời. Không có người kế nghiệp, những kỹ thuật pha màu, san khắc ván gỗ hay kỹ năng bồi giấy chỉ còn là những mảnh ghép ký ức rời rạc, úa màu trong tâm trí của một vài bậc cao niên trong làng.

- Mất mát hiện vật gốc: Các ván mộc bản cổ với tuổi đời hàng trăm năm, vốn là linh hồn và thước đo chuẩn mực của dòng tranh, đã bị thất lạc, mục nát theo thời gian, hoặc bị cất giấu im lìm trong các góc tủ gia đình, không còn được đưa ra thực hành trong đời sống.

- Đứt gãy thế hệ và nguy cơ lãng quên vĩnh viễn: Thế hệ thanh thiếu niên sinh ra và lớn lên tại làng Chuồn hoàn toàn mất đi sợi dây liên kết với di sản. Các em không hề biết đến sự tồn tại của dòng tranh này, dẫn đến việc cộng đồng thiếu đi một điểm tựa văn hóa hữu hình để nuôi dưỡng lòng tự hào về truyền thống khoa bảng của cha ông.

3. Các yếu tố trực tiếp và gián tiếp dẫn đến sự ra đời của dự án

Sự ra đời của dự án Hồi sinh Liễn làng Chuồn là kết quả tất yếu của quá trình thai nghén từ nhiều yếu tố bức thiết, đòi hỏi sự can thiệp kịp thời:

- Yếu tố trực tiếp bắt nguồn từ tính cấp thiết phải "cấp cứu" một di sản đang ở giai đoạn "chết lâm sàng". Động lực này được thúc đẩy mạnh mẽ bởi anh Ngô Quý Đức (người có hơn 20 năm miệt mài điền dã, đồng hành cùng các nghệ nhân trên khắp ba miền Bắc, Trung, Nam) và tổ chức Phường Bách Nghệ là nơi quy tụ những nghệ nhân ở khắp các làng nghề để bảo tồn các nghề thủ công trên bờ vực mai một. Nhóm dự án nhận thức rõ: nếu không hành động ngay, kỹ thuật in Liễn Huế sẽ vĩnh viễn hóa thạch thành những dòng văn bản vô hồn trong lưu trữ. Đặc biệt, việc nhóm may mắn tìm lại được tấm mộc bản chữ Phúc họa tiết Tứ linh trăm năm tuổi từ gia đình hậu duệ cụ Huỳnh Lý chính là chất xúc tác trực tiếp mạnh nhất. Báu vật này đã thắp lên niềm tin, cung cấp cơ sở thực chứng vô giá để dự án tiếp tục bắt tay vào quá trình đưa di sản trở về với cộng đồng làng Chuồn.

- Yếu tố gián tiếp lại xuất phát từ chính khát vọng sâu thẳm của cộng đồng địa phương. Trong các sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của làng, tiêu biểu là Lễ Thu tế hàng năm để tưởng nhớ các bậc tiền nhân khai canh lập làng, không gian đình miếu luôn mang một khoảng trống vô hình khi thiếu vắng sắc đỏ rực rỡ và mùi mực chu sa của những bức Liễn quen thuộc xưa kia. Nhu cầu tâm linh, mong muốn tìm về cội nguồn và khát khao khôi phục lại không gian văn hóa nguyên bản của người dân xứ Huế chính là bệ đỡ vững chắc, vẫy gọi dự án ra đời với sứ mệnh lớn nhất: Đưa di sản "hồi hương" trở lại đúng chốn tổ nơi nó đã sinh ra, để cộng đồng tự tay gìn giữ vốn quý của quê hương mình.

Phần 2

Sáng kiến - phát kiến của dự án

Dự án phục dựng dòng tranh Liễn làng Chuồn không chỉ dừng lại ở việc tái tạo một hiện vật vật lý, mà điểm sáng lớn nhất nằm ở tư duy tiếp cận và những giải pháp đột phá trong cách thức triển khai. Sự khác biệt của sáng kiến này được thể hiện rõ nét qua bốn khía cạnh trọng tâm, giúp thay đổi hoàn toàn mô hình bảo tồn di sản truyền thống tại Việt Nam.

1. Chuyển dịch từ "Di sản lồng kính" sang "Di sản sống" (Living Heritage)

- Thực trạng cũ: Các dự án phục dựng văn hóa truyền thống thường có xu hướng biến hiện vật thành "tâm điểm triển lãm", đưa chúng vào lồng kính tại các bảo tàng, không gian nghệ thuật ở thành phố lớn để phục vụ giới học thuật hoặc khách tham quan. Di sản vô tình bị bứt khỏi không gian sinh tồn nguyên bản, trở nên xa lạ và tĩnh lặng.

- Sáng kiến và sự khác biệt: Điểm sáng cốt lõi của anh Ngô Quý Đức và Phường Bách Nghệ là chiến lược "Đưa di sản hồi hương". Nhóm dự án quyết định đặt không gian trưng bày và "xưởng in" ngay tại sân đình làng An Truyền, hòa vào nhịp điệu thiêng liêng của Lễ hội Thu tế. Sáng kiến này trả bức Liễn về đúng không gian văn hóa, tín ngưỡng mà nó từng thuộc về.

- Đóng góp giải quyết vấn đề: Nhờ cách tiếp cận này, di sản bắt đầu "thở" lại nhịp đập của làng quê. Nó khơi dậy niềm tự hào nội tại của cộng đồng bản địa, tạo ra một mỏ neo bền vững để người dân tự mình có ý thức bảo vệ vốn quý của tổ tiên thay vì phó mặc cho các nhà nghiên cứu.

2. Trải nghiệm hóa và "bình dân hóa" một dòng nghệ thuật hàn lâm

- Thực trạng cũ: Tranh Liễn Huế với các đại tự Hán Nôm (Phúc, Lộc, Thọ), câu đối và họa tiết Tứ linh vốn mang tính bác học, Nho giáo, thường chỉ dành cho tầng lớp Nho sĩ hoặc các bậc cao niên am tường chữ nghĩa. Sự uyên bác này tạo ra rào cản thế hệ, khiến thanh thiếu niên hiện đại khó tiếp cận và không tìm thấy sợi dây liên kết.

- Sáng kiến và sự khác biệt: Dự án đã phá vỡ rào cản này bằng cách "trải nghiệm hóa" quy trình chế tác. Tại lễ hội Thu tế, không gian in mộc bản được mở ra hoàn toàn miễn phí. Bất cứ ai từ các cụ già đến những em bé đều được trao quyền trực tiếp cầm con lăn, quét mực chu sa, vuốt xơ mướp lên giấy dó để tự in tác phẩm.

- Đóng góp giải quyết vấn đề: Giải pháp này biến một di sản tưởng chừng xa vời thành một hoạt động tương tác sinh động, trực quan. Việc cho phép thế hệ trẻ chạm tay vào bề mặt thô ráp của mộc bản chính là bước ươm mầm hoàn hảo để khơi gợi sự tò mò, từ đó giải quyết triệt để bài toán đứt gãy thế hệ và tìm kiếm những truyền nhân tương lai.

3. Khôi phục kỹ thuật "Nửa in, nửa vẽ" từ chứng tích lịch sử nguyên bản

- Thực trạng cũ: Nhiều dự án khôi phục gặp bế tắc vì thiếu vắng tư liệu gốc, dẫn đến việc phục dựng mang tính phỏng đoán, mô phỏng hời hợt bằng công nghệ hiện đại, làm mất đi tính độc bản và sự tinh tế của thủ công truyền thống.

- Sáng kiến và sự khác biệt: Dự án kiên trì với phương pháp điền dã sâu sát. Phát kiến mang tính bước ngoặt là việc tiếp cận thành công gia đình cố nghệ nhân Huỳnh Lý, tìm lại và đưa ra ánh sáng tấm mộc bản chữ Phúc họa tiết Tứ linh nguyên bản hàng trăm năm tuổi. Dựa trên báu vật này, nhóm đã giải mã chính xác kỹ thuật "nửa in, nửa vẽ" đặc thù: san khắc mộc bản trên gỗ thị, sử dụng chất liệu giấy xuyến, giấy dó cùng các loại mực tự nhiên như chu sa, hoa hiên.

- Đóng góp giải quyết vấn đề: Giải pháp này đảm bảo tính xác tín lịch sử tuyệt đối. Việc không thỏa hiệp với các phương pháp công nghiệp giúp dự án giữ lại trọn vẹn cả "phần xác" lẫn "phần hồn" của dòng tranh, tái lập tiêu chuẩn kỹ thuật chuẩn mực cho thế hệ sau.

4. Mô hình "Đồng kiến tạo" qua gây quỹ cộng đồng (Micro-crowdfunding)

- Thực trạng cũ: Các dự án văn hóa thường phụ thuộc thụ động vào ngân sách nhà nước, các quỹ tài trợ quy mô lớn, hoặc do chuyên gia tự gánh vác tài chính, dẫn đến thiếu tính bền vững và sự gắn kết của đại chúng.

- Sáng kiến và sự khác biệt: Dù đội ngũ sáng lập đã tự gánh vác toàn bộ chi phí nghiên cứu và chế tác mộc bản ban đầu, dự án vẫn chủ động thiết kế một chiến dịch gây quỹ quy mô nhỏ để vận hành không gian trải nghiệm cộng đồng.

- Đóng góp giải quyết vấn đề: Sáng kiến này thay đổi tâm thế của người dân từ "người đứng xem" thành "người đồng kiến tạo". Nó quy tụ được nguồn lực xã hội hóa rộng rãi, biến sự tồn vong của dòng tranh Liễn không còn là trách nhiệm của riêng anh Ngô Quý Đức hay Phường Bách Nghệ, mà trở thành nỗ lực gìn giữ tự hào chung của tất cả những ai yêu mến di sản văn hóa Việt Nam.

Phần 3

Tầm nhìn - mục tiêu dự án

Hành trình đưa dòng tranh Liễn làng Chuồn từ bóng tối của sự thất truyền ra ánh sáng đương đại không chỉ là một dự án văn hóa mang tính thời điểm. Dưới sự dẫn dắt của anh Ngô Quý Đức và Phường Bách Nghệ, sự kiện "Đón Liễn về làng" trong dịp Thu tế vừa qua chỉ là bước khởi đầu cho một chiến lược dài hơi. Ẩn sau những ván mộc bản và lớp mực in trên giấy dó là một tầm nhìn chiến lược, những mục tiêu cụ thể và một động lực sâu sắc thôi thúc nhóm dự án không ngừng tiến bước.

Tầm nhìn

Tầm nhìn bao trùm của dự án là chuyển hóa làng cổ An Truyền (làng Chuồn) thành một "bảo tàng sống" (Living Museum) về nghệ thuật in mộc bản truyền thống. Di sản sẽ không bị đóng khung trong tủ kính hay các không gian triển lãm hàn lâm ở thành thị, mà phải bám rễ, sinh sôi và phát triển ngay trên chính mảnh đất đã sinh ra nó.

Nhóm dự án nhìn thấy một tương lai nơi Liễn làng Chuồn khôi phục lại vị thế lịch sử, trở thành một "thế chân vạc" vững chắc trên bản đồ mỹ thuật dân gian xứ Huế. Xa hơn nữa, thành công từ mô hình khôi phục Liễn làng Chuồn sẽ trở thành bệ phóng lý luận và thực tiễn để anh Ngô Quý Đức và Phường Bách Nghệ tiếp tục vươn tới việc giải mã, phục dựng những dòng tranh dân gian thất truyền khác của dân tộc, tiêu biểu như kế hoạch đánh thức dòng tranh dân gian Tây Hồ đang được nhen nhóm dựa trên các tư liệu lưu trữ mới được phát hiện.

Mục tiêu và động lực thúc đẩy

Để hiện thực hóa tầm nhìn trên, dự án xác định ba trụ cột mục tiêu dài hạn:

- Mục tiêu bảo tồn và chuẩn hóa kỹ thuật: Nghiên cứu, số hóa và lưu trữ cẩn trọng những di vật gốc (như tấm mộc bản Tứ linh trăm tuổi của gia đình nghệ nhân Huỳnh Lý). Đồng thời, chuẩn hóa 100% quy trình kỹ thuật "nửa in, nửa vẽ", từ việc chọn gỗ thị san khắc, pha chế mực cho đến kỹ thuật bồi giấy để tạo ra một bộ quy chuẩn làm nghề truyền lại cho muôn đời sau.

- Mục tiêu trao truyền và đào tạo thế hệ kế cận: Đây là mục tiêu sống còn. Dự án hướng tới việc thiết lập các lớp học, xưởng thực hành cố định ngay tại làng Chuồn. Từ những trải nghiệm gieo mầm sự tò mò cho trẻ em trong các dịp lễ hội, dự án sẽ tuyển chọn và đào tạo chuyên sâu cho các thanh thiếu niên bản địa, biến các em thành những nghệ nhân thực thụ nắm giữ ngọn lửa nghề của quê hương.

- Mục tiêu kiến tạo sinh kế bền vững: "Di sản phải tự nuôi sống được di sản". Dự án hướng tới việc đưa tranh Liễn trở lại thị trường văn hóa, kết hợp với du lịch trải nghiệm di sản tại làng Chuồn, và ứng dụng họa tiết liễn vào các sản phẩm thiết kế đương đại. Khi người dân có thể sống được bằng nghề của cha ông, di sản mới thực sự trường tồn.

Động lực thúc đẩy xuất phát từ ba điểm chạm sâu sắc:

- Sứ mệnh và trách nhiệm với lịch sử: Với 20 năm gắn bó cùng các làng nghề trên khắp cả nước, anh Ngô Quý Đức mang trong mình nỗi xót xa thường trực trước sự biến mất của các tinh hoa văn hóa. Việc cứu vãn một di sản đang "chết lâm sàng" như Liễn làng Chuồn là mệnh lệnh từ trái tim của những người làm văn hóa, không cho phép bản thân đứng nhìn vốn quý của dân tộc rơi vào quên lãng.

- Tình người và sự kết nối thế hệ: Động lực to lớn nhất đôi khi đến từ những khoảnh khắc rất nhỏ. Đó là giọt nước mắt rưng rưng của chú Huỳnh Bi khi chạm tay vào bản phục dựng tác phẩm của người cha quá cố. Đó là ánh mắt tròn xoe, nụ cười rạng rỡ của đám trẻ làng Chuồn khi lần đầu tiên tự tay in được một bức tranh mộc bản. Sự xúc động và niềm tự hào của cộng đồng chính là thứ nhiên liệu mạnh mẽ nhất tiếp sức cho nhóm dự án.

- Lời ủy thác tâm linh từ cội nguồn: Việc tìm thấy tấm mộc bản cổ trăm năm tuổi ngay sau lễ Thu tế không chỉ là một sự tình cờ, mà được xem như một "sự dẫn dắt", một lời ủy thác thiêng liêng từ các bậc tiền nhân, tổ nghề. Báu vật ấy nhắc nhở nhóm dự án rằng: Các thế hệ cha ông vẫn luôn dõi theo, và họ đã trao lại ngọn lửa, phần việc còn lại là của thế hệ hôm nay phải giữ cho ngọn lửa ấy cháy mãi.

Bằng tầm nhìn xa, mục tiêu hiện thực và những động lực mang đậm tính nhân văn, dự án hồi sinh Liễn làng Chuồn đang vững bước trên con đường biến những ký ức rời rạc thành một di sản sống động, tự hào và bền vững.

Phần 4

Phạm vi dự án - Quá trình triển khai - Chi phí của dự án

1. Phạm vi dự án

- Đối tượng thụ hưởng: Cộng đồng cư dân làng An Truyền (đặc biệt là thế hệ thanh thiếu niên và trẻ em), gia đình hậu duệ của cố nghệ nhân Huỳnh Lý (như chú Huỳnh Bi, anh Huỳnh Ân Thi), cùng hàng ngàn công chúng, du khách và những người nghiên cứu, yêu mến mỹ thuật dân gian trên cả nước.

- Khu vực triển khai: Đình làng cổ An Truyền (làng Chuồn), thành phố Huế. Mở rộng trưng bày, giới thiệu tại Hà Nội.

- Lĩnh vực triển khai: Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, phục hồi kỹ thuật thủ công mỹ nghệ, giáo dục di sản cộng đồng và phát triển văn hóa cơ sở.

2. Quá trình triển khai

A. Thời gian triển khai:

- Giai đoạn điền dã và phục dựng (Trước tháng 8/2026): Nhóm dự án tập trung nghiên cứu tư liệu lịch sử, tìm kiếm nghệ nhân khắc gỗ, in tranh để phục dựng mộc bản trên gỗ thị và thử nghiệm in ấn trên các nguyên vật liệu truyền thống.

- Giai đoạn "Hồi hương" (25/8 – 29/8/2026): Trình diễn, trưng bày và tổ chức không gian trải nghiệm thực tế ngay tại sân đình làng Chuồn nhân dịp Lễ Thu tế.

- Giai đoạn trao truyền (Từ tháng 9/2026): Lên kế hoạch tuyển chọn, đào tạo thế hệ thanh thiếu niên bản địa nhằm tạo nguồn nghệ nhân kế cận và phát triển mô hình sinh kế bền vững.

B. Vấn đề giải quyết:

Dự án trực tiếp giải quyết nguy cơ biến mất vĩnh viễn của một dòng tranh từng là thế "chân vạc" của mỹ thuật Huế sau hơn 20 năm thất truyền. Đồng thời, dự án giải quyết tình trạng đứt gãy ký ức văn hóa giữa các thế hệ, khi thanh thiếu niên làng Chuồn không còn điểm tựa hữu hình để kết nối và tự hào về truyền thống khoa bảng của cha ông.

C. Sáng kiến và phương pháp:

- Di sản sống: Đưa toàn bộ xưởng thực hành và tác phẩm phục dựng rời khỏi tủ kính triển lãm để đặt vào đúng không gian tín ngưỡng nguyên bản (sân đình trong lễ hội làng).

- Bình dân hóa nghệ thuật hàn lâm: Tổ chức các hoạt động tương tác, cho phép người dân ở mọi lứa tuổi tự tay cầm con lăn, quét mực chu sa, miết giấy dó để tự in tranh.

- Gây quỹ cộng đồng: Chuyển đổi trạng thái của cộng đồng từ "người thụ hưởng" sang "người đồng kiến tạo" thông qua chiến dịch tài trợ quy mô nhỏ.

D. Tác động:

Dự án hồi sinh thành công quy trình kỹ thuật "nửa in, nửa vẽ" trên giấy hồng điều. Về mặt di sản, dự án đã tìm lại được tấm mộc bản chữ Phúc họa tiết Tứ linh nguyên bản hơn trăm năm tuổi từ gia đình tổ nghề, tạo cơ sở xác tín lịch sử tuyệt đối. Về mặt xã hội, hoạt động đã hàn gắn tình cảm cộng đồng, mang lại những giọt nước mắt xúc động cho hậu duệ nghệ nhân và nụ cười rạng rỡ, niềm tự hào sâu sắc cho hàng trăm đứa trẻ làng.

3. Kế hoạch phát triển tương lai: Không gian bảo tồn và trao truyền di sản

- Định hướng mô hình hoạt động:

Để sự hồi sinh của Liễn làng Chuồn không chỉ dừng lại ở một sự kiện mang tính thời điểm, dự án đặt mục tiêu thiết lập một "Không gian trưng bày và thực hành Nghề Liễn" cố định ngay tại làng An Truyền. Mô hình này được xây dựng dựa trên ba trụ cột chính:

- Trưng bày và bảo tồn hiện vật: Trở thành một "bảo tàng cộng đồng" thu nhỏ, nơi bảo quản an toàn tấm mộc bản cổ trăm năm tuổi của gia đình nghệ nhân Huỳnh Lý. Không gian sẽ trưng bày các bộ mộc bản phục dựng, nguyên vật liệu (gỗ thị, các nguyên liệu pha chế mực, giấy dó) và mộc mạc kể lại câu chuyện lịch sử thăng trầm của nghề cho du khách thập phương.

- Trao truyền và đào tạo đội ngũ kế cận: Không gian này sẽ hoạt động như một "lớp học di sản". Dự án sẽ tổ chức các khóa dạy nghề san khắc mộc bản và kỹ thuật in tranh "nửa in, nửa vẽ" hoàn toàn miễn phí cho thanh thiếu niên, học sinh trong làng. Từ các lớp học này, dự án sẽ sàng lọc, bồi dưỡng những hạt nhân đam mê nhất để xây dựng một đội ngũ nghệ nhân trẻ, trực tiếp nắm giữ và làm chủ tay nghề của cha ông.

- Tạo lập sinh kế tuần hoàn: Đưa không gian thực hành trở thành một điểm đến du lịch trải nghiệm văn hóa đặc sắc trên bản đồ du lịch Cố đô. Doanh thu từ việc bán các bộ tranh liễn, sản phẩm ứng dụng và vé trải nghiệm in tranh của du khách sẽ được tái đầu tư trực tiếp để duy trì lớp học miễn phí và tạo sinh kế, thu nhập ổn định cho chính đội ngũ thợ trẻ của làng.

Chi phí

- Giai đoạn ươm mầm: Toàn bộ thời gian điền dã, chi phí nghiên cứu, thuê nghệ nhân chạm khắc lại các bản gỗ thị, mua sắm vật tư (giấy xuyến, giấy dó, mực chu sa, hoa hiên) đều do cá nhân nhóm sáng lập Phường Bách Nghệ cùng 1 nhóm những người yêu di sản cùng nhau đóng góp (kinh phí đóng góp từ cộng đồng: 53.470.000 đ) và chi trả.

- Giai đoạn tổ chức sự kiện cộng đồng: Dự án triển khai kêu gọi một nguồn quỹ nhỏ trị giá 12.000.000 đ từ cộng đồng. Toàn bộ chi phí này được sử dụng minh bạch để dựng không gian trưng bày tại sân đình, cung cấp miễn phí nguyên vật liệu in tranh cho hàng trăm du khách và người dân, đồng thời hỗ trợ một phần chi phí đi lại, ăn ở cho đội ngũ hướng dẫn trong suốt 5 ngày diễn ra Lễ Thu tế.

Phần 5

Kết quả đạt được

Kết quả định tính (Giá trị, sự thay đổi và ý nghĩa xã hội)

- Hồi sinh trọn vẹn "phần hồn" và "phần xác" của di sản: Dự án đã đưa dòng tranh Liễn làng Chuồn thoát khỏi nguy cơ thất truyền vĩnh viễn sau hơn hai thập kỷ đứt gãy. Việc khôi phục kỹ thuật "nửa in, nửa vẽ" trên giấy hồng điều không chỉ dừng ở việc phục dựng vật lý, mà đã trả di sản về đúng không gian sinh tồn nguyên bản là chốn đình làng trong dịp Lễ Thu tế linh thiêng.

- Hàn gắn ký ức và khơi dậy niềm tự hào thế hệ: Sự kiện đã tạo ra điểm chạm cảm xúc mãnh liệt cho người dân bản địa. Việc hậu duệ của cố nghệ nhân Huỳnh Lý (chú Huỳnh Bi, anh Huỳnh Ân Thi) được tận mắt thấy, tận tay chạm vào những bức đại tự sống động như thời cha ông còn tại thế đã hàn gắn một khoảng trống lớn trong ký ức gia đình. Đồng thời, không gian trải nghiệm đã gieo mầm tình yêu văn hóa cho thanh thiếu niên, nhi đồng, biến di sản xa lạ thành niềm tự hào hữu hình của quê hương.

- Xác lập tính nguyên bản lịch sử: Việc tìm lại được tấm mộc bản chữ Phúc họa tiết Tứ linh nguyên gốc mang ý nghĩa biểu tượng to lớn. Nó biến nỗ lực phục dựng từ chỗ phải "mô phỏng theo trí nhớ" trở thành sự tiếp nối chính xác, có cơ sở học thuật và tính xác tín tuyệt đối từ hiện vật của tổ nghề trao truyền lại.

- Thay đổi tâm thế cộng đồng: Thông qua việc kêu gọi sự chung tay từ xã hội, dự án đã chuyển hóa người dân và công chúng từ những người đứng xem thụ động thành những "người đồng kiến tạo". Di sản không còn là trách nhiệm bảo tồn của riêng Phường Bách Nghệ, mà trở thành tài sản chung được bảo bọc bởi sự quan tâm của đại chúng.

Kết quả định lượng: Lượng hóa các kết quả và tác động bằng những chỉ số, số liệu cụ thể, ví dụ về quy mô tiếp cận, số người hưởng lợi/người sử dụng, mức độ cải thiện, tỷ lệ thay đổi, doanh thu hoặc giá trị kinh tế – xã hội tạo ra. 20 năm : Khôi phục dòng tranh đã biến mất hơn 20 năm

5 ngày : đưa nghề về cộng đồng dân cư dịp Thu Tế

1 bộ : khôi phục 1 bộ mộc bản theo tư liệu

2 bộ : sáng tác 2 bộ mới theo tinh thần gốc

10 ván : 10 ván mộc bản được tạo ra

5000 người : gần 5000 người dân làng tiếp cận

Phần 6

Tiềm năng nhân rộng mô hình

Thành công từ bước đầu của dự án Liễn làng Chuồn đã chứng minh tính khả thi của một mô hình bảo tồn kiểu mới: kết hợp giữa phục dựng lịch sử xác tín, gây quỹ cộng đồng và đưa di sản trở lại không gian sinh hoạt tín ngưỡng bản địa. Đây là một bộ khung tiêu chuẩn, sở hữu tiềm năng nhân rộng mạnh mẽ sang nhiều hệ sinh thái văn hóa, nhóm đối tượng và thị trường khác nhau.

1. Nhân rộng sang các dòng tranh và nghề thủ công thất truyền

Cách tiếp cận phục dựng "nửa in, nửa vẽ" từ ván khắc mộc bản gỗ thị của Liễn làng Chuồn tạo tiền đề trực tiếp để khôi phục các dòng tranh dân gian đang chìm trong quên lãng.

- Khôi phục dòng tranh dân gian Tây Hồ: Từ những tư liệu hình ảnh lưu trữ, mô hình này sẽ được áp dụng ngay lập tức để hồi sinh dòng tranh Tây Hồ. Quá trình điền dã, chế tác mộc bản và trao quyền trải nghiệm cho cộng đồng tại đình miếu sẽ lặp lại thành công của làng Chuồn với quy mô lớn và chuyên sâu hơn.

- Mở rộng hệ sinh thái mộc bản và mỹ thuật cổ: Các kỹ thuật san khắc, in ấn từ dự án hoàn toàn có thể chuyển giao chéo để hỗ trợ khôi phục nghề khắc mộc bản Thanh Liễu, hay tạo điểm nhấn tương tác cho các không gian bảo tồn tranh Kim Hoàng, Hàng Trống.

- Ứng dụng đa chất liệu: Tư duy "trải nghiệm hóa" di sản có thể áp dụng cho các nghệ thuật chế tác khác của Cố đô như pháp lam Huế hay khảm sành sứ, biến các xưởng thợ thủ công thành những trạm tương tác văn hóa sống động.

2. Mở rộng không gian tiếp cận và nhóm đối tượng thụ hưởng

Mô hình "đưa di sản hồi hương" tại sân đình làng An Truyền có thể được đóng gói và linh hoạt dịch chuyển đến các bối cảnh đô thị, tiếp cận những tệp công chúng hoàn toàn mới.

- Thiết lập các trạm di sản vệ tinh: Đưa các workshop trải nghiệm in mộc bản ra khỏi ranh giới làng xã để tích hợp vào các không gian văn hóa sáng tạo. Các địa điểm như làng Chuồn hay tổ hợp văn hóa đa tầng sẽ trở thành những "đại sứ quán di sản", nơi giới trẻ đô thị có thể thưởng trà, giao lưu văn hóa và tự tay in tranh mộc bản thường kỳ.

- Giáo dục học đường (School Tours): Đóng gói bộ công cụ san khắc, in tranh thành các giáo cụ trực quan để đưa vào chương trình ngoại khóa của các trường phổ thông và đại học. Thay vì học lịch sử mỹ thuật qua sách vở, học sinh sẽ học qua thao tác xúc giác, ngửi mùi mực tự nhiên và chạm vào thớ giấy truyền thống.

- Tổ chức các sự kiện triển lãm quy mô quốc gia: Nâng tầm di sản từ cấp độ làng xã lên không gian bảo tàng chuyên nghiệp. Mô hình kết hợp mộc bản truyền thống với các chủ đề văn học lớn minh chứng cho khả năng nâng tầm di sản bản địa thành các sự kiện văn hóa tầm cỡ quốc gia.

3. Thương mại hóa và khai thác thị trường kinh tế di sản

Sức hút từ không gian trải nghiệm Liễn làng Chuồn mở ra tiềm năng khai thác kinh tế văn hóa, tạo sinh kế tuần hoàn cho dự án và cộng đồng.

- Tích hợp vào chuỗi sản phẩm du lịch: Biến xưởng thực hành nghề tại làng Chuồn thành điểm dừng chân không thể thiếu trong các tour du lịch đầm phá Tam Giang. Du khách quốc tế và nội địa sẵn sàng chi trả để trải nghiệm kỹ thuật in truyền thống và mang tác phẩm độc bản về làm kỷ niệm.

- Thiết kế sản phẩm phái sinh (Merchandising): Các họa tiết Tứ linh, tứ quý, bát bửu hay đại tự Hán Nôm sau khi được phục dựng sẽ trở thành kho học liệu cho ngành thiết kế đương đại. Ứng dụng họa tiết mộc bản lên bao bì sản phẩm, quà tặng doanh nghiệp, thời trang hay các không gian kiến trúc nhà rường, nhà vườn sẽ mang lại nguồn doanh thu để tái đầu tư vào lớp học truyền nghề.

- Kinh tế gây quỹ cộng đồng (Crowdfunding): Sự minh bạch và hiệu quả từ chiến dịch gây quỹ quy mô nhỏ của dự án là một case-study điển hình. Mô hình này có thể được các tổ chức NGO, nhóm sinh viên hoặc chính quyền cơ sở sao chép để tự vận động nguồn lực cho các lễ hội làng, tu bổ đình miếu hoặc hỗ trợ nghệ nhân tại địa phương mình mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước.

Mô hình bảo tồn tương tác của Liễn làng Chuồn đã vượt ra khỏi khuôn khổ của một sự kiện khôi phục nghề đơn thuần. Bằng cách kết nối linh hoạt giữa gốc rễ lịch sử, không gian đô thị sáng tạo và tư duy kinh tế di sản, đây chính là bản thiết kế chiến lược để thắp sáng lại hàng loạt di sản văn hóa phi vật thể đang chờ được đánh thức trên khắp Việt Nam.

Về chúng tôi

Truy cập trang web của chúng tôi

Bản quyền và tính hợp pháp của các hình ảnh, video, thông tin, dữ liệu về dự án được đăng tải trên landing page (trang thông tin dự án) này do cá nhân/ tổ chức đăng ký tham gia giải thưởng cung cấp và chịu trách nhiệm.